یک درخت خانوادگی مهارت‌های زندگی > خانواده

مهارت‌های زندگی > خانواده

یکشنبه 18 آبان 1393 - 10:58:22 | کد مطلب: 277203 چاپ

یک درخت خانوادگی

مهارت‌های زندگی > خانواده - عیسی محمدی: همشهری آنلاین
تا حالا به این فکر کرده‌اید که بدانید جد جد شما کی بوده و چه کار می‌کرده و چه اخلاقیاتی داشته؟

هیچ می‌دانید که بخشی از خلق و خوی ما، میراث مانده از اجداد و گذشتگان ماست که به‌صورت کدهای کروموزومی در ژن‌های ما ذخیره شده است و در ما خودش را بروز می‌دهد؟ اصلا به این فکر کرده‌اید که شاید جد ششم شما، مثلا خان فلان جا بوده باشد یا شاعر فلان دربار یا یک انقلابی و یا... ؟ اصلا می‌دانید که شجره‌نامه‌نویسی و آگاهی از گذشته خودمان چه اهمیتی برای هویت و حتی سلامت ما دارد؟ بعضی از متخصصان زیست‌شناسی و ژنتیک برای اینکه مشخص کنند شما بیماری لاعلاجی دارید یا اگر در فامیل شما هست به فرزندان شما هم منتقل می‌شود یا نه، از شجره‌نامه‌های زیست‌شناسانه استفاده می‌کنند. ضمن اینکه بالاخره شما متوجه خوب و بد گذشتگان خودتان خواهید شد و یک‌جور تاریخ خانوادگی برایتان می‌شود. علاقه‌مند شدید که بیشتر بدانید؟ پس لازم شد که این مطلب را حتما بخوانید؛ حتما.

شما چه می‌خواهید؟

قبل از هر چیز، بهتر است که تکلیف‌تان را روشن کنید. از شجره‌نامه‌نویسی می‌توان نتایج مختلفی حاصل کرد. شما چه می‌خواهید؟ می‌شود شجره‌نامه شما از طرف پدرتان و نام خانوادگی‌تان را استخراج کرد یا اینکه دوست دارید بدانید اجداد مادری شما چه کسانی هستند، یا اینکه اصلا می‌خواهید صحت و سقم سرگذشت خانوادگی‌تان را استخراج کنید و یا جایگاه خاندان خود را در زندگی اجتماعی و فرهنگی زادگاه‌تان می‌خواهید که دریابید. اینها شدنی هست. شما چه می‌خواهید؟

باید همت داشته باشید

مسئله شجره‌نامه، ماجرایی است که در تاریخ محلی و تاریخ شفاهی و اینجور چیزها اتفاق می‌افتد. در حوزه تاریخ‌پژوهی نیز شما باید بروید و اطلاعاتی جمع کنید. از کجا؟ از منابعی که برای این کارها درنظر گرفته شده‌اند. در حوزه شجره‌نامه‌ها هم که شاخه‌ای از تاریخ محلی قلمداد می‌شود، باید بروید و از منابع و روش‌هایی که در این حوزه مرسوم است، استفاده کنید؛ پس آستین‌ها را بالا بزنید و خودتان را آماده پرس‌وجو کنید. پای تاریخ خانوادگی شما در میان است؛ کمی پشتکار بیشتری داشته باشید.

از خانه شروع کنید

کافی است بعضی وقت‌ها پای حرف‌های مادر یا پدرتان بنشینید و از آنها بخواهید که برایتان تعریف کنند؛ از گذشته‌های خودشان و پدر و مادرشان و پدربزرگ و مادربزرگ‌شان و فک و فامیل دور و نزدیک و اتفاقاتی که برایشان افتاده است و... . به راحتی آب خوردن، می‌توانید کلی اطلاعات جمع کنید. تازه، پدر و مادرتان هم خوشحال خواهند شد از اینکه پای حرف‌هایشان نشسته‌اید. در مورد اقوام و خویشان هم بالاخره نوعی صله ارحام هم هست و بازهم تحکیم روابط.

یادها و خاطره‌ها

یک مدل از منابعی که به‌کار شما می‌آید، غیرمکتوب است.
مثلا توی انباری خانه‌تان صندوقچه‌ای هست که داخلش ابزارها و وسایل قدیمی به چشم می‌خورد یا اینکه مثلا مادرتان، از مادرش زیورآلاتی به ارث رسیده دارد. کلا هر چیزی که یاد و خاطره‌ای از گذشته زنده می‌کند، می‌تواند نشان بدهد که گذشتگان شما چه روحیاتی داشته‌اند.

راه‌ها و چاه‌های تاریخچه خانوادگی

خب، حالا شما منابع را می‌شناسید و می‌دانید که باید تحقیقاتی انجام دهید. باید از چه راه‌هایی این کارها را انجام دهید؟ یکی از این منابع می‌تواند زندگینامه‌هایی باشد که تا به حال منتشر شده است. ممکن است ردپایی از زادگاه و خاندان شما در زندگی‌نوشت‌هایی که توسط بزرگان زادگاه یا شهر شما نوشته شده، وجود داشته باشد. می‌توانید سروقت مزارنوشته‌ها هم بروید. اسناد وقفی و دیوانی هم می‌توانند به شما کمک کنند. مهم‌ترین روش جمع‌آوری هم که همان تکیه بر تاریخ شفاهی یا مصاحبه‌های ریز و درشت است. نخستین مصاحبه‌شونده‌ها، پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها و مسن‌ترهای فامیل هستند. بعد هم مسن‌ترهای زادگاه و شهرتان، سپس مسن‌ترهایی که مثلا مسئولیتی داشته‌اند و...‌. کلا هر کسی که حدس می‌زنید سینه او می‌تواند جایگاه اسرار خانوادگی شما باشد. با آنها صحبت می‌کنید.

ذخیره به سبک خودتان

خب، حالا شما می‌روید و اطلاعات خانوادگی‌تان را جمع می‌کنید، اینها را کجا باید ذخیره کنید که صدمه نبینند؟ لازم نیست فیش‌های حرفه‌ای و دفترچه‌های آنچنانی بخرید. اطلاعات را در دفترچه‌های ساده ثبت و ضبط کنید. بیشتر شماها هم که دوربین سبک عکاسی دارید، یا اینکه تلفن همراه‌تان امکانات خوبی برای فیلمبرداری یا عکسبرداری با کیفیت قابل‌قبول دارد؛ از همان‌ها استفاده کنید.

حاشیه‌نویسی کتاب‌های قدیمی

در مورد کتاب‌های قدیمی مثل قرآن‌ها و شاهنامه‌های قدیمی، چیزی که قابل توجه است، نگارش برخی از تاریخ تولدها، وفات‌ها، قسم‌نامه‌ها، امان‌نامه‌ها، عهدنامه‌ها، وقف‌نامه‌ها، نذرنامه‌ها و... در صفحات سفید این نسخه‌ها بوده است. بعضی‌ها لطف کرده و این نسخه‌ها را به خوبی نگه داشته‌اند. پرس و جو کنید، شاید مثلا دست عموی شما یا یکی از اعضای مسن فامیل، چنین نسخه‌ای وجود داشته باشد.

منبع‌شناسی به زبان ساده

برخی از منابع هم مکتوبند. این منابع به 4 دسته تقسیم می‌شوند.
دسته اول:
دست اول هستند؛ یعنی از تاریخ شکل‌گیری آنها، بین یک تا 30سال نگذشته باشد. مثل؟ مثلا پدر شما یا پدربزرگ شما عادت داشته است که خاطرات روزانه‌اش را بنویسد یا اتفاقات مهم را با چند خط و توصیف، ماندگار کند. مثلا بعضی‌ها اتفاقات مهم را پشت جلد قرآن می‌نوشتند.
دسته دوم:
منابع دست دوم هستند؛ یعنی از آن تاریخی که در مورد قبلی گفتیم، بیشتر هستند؛ یعنی همان‌ها هستند ولی تاریخ‌شان قدیمی‌تر است.
دسته سوم:
بعضی از منابع مکتوب هم درباره تاریخ محلی یا... نوشته شده‌اند که می‌توانند به‌کار شما بیایند؛ مثلا اجداد شما ساکن روستایی بوده‌اند، جهانگردی از آنجا رد شده و توصیفاتی از آن روستا و روحیات مردمش و ساختار و مردم‌شناسی آن به‌دست شما داده است.
دسته چهارم:
بعضی از منابع هم صرفا برای انتقال موارد تاریخی نوشته شده‌اند که به 2 دسته صرفا تاریخی (مثل تاریخ سلسله‌ای و تاریخ محلی و سفرنامه‌ها و خاطرات و...) و غیرتاریخی (شبیه منابع اقتصادی و سیاسی و ادبی و...) تقسیم می‌شوند. بالاخره ممکن است از خاندان خودتان ردپایی در این منابع پیدا کنید.

اندر راه و رسم ترسیم شجره‌نامه

خب، حالا که اطلاعات را جمع کرده‌اید، چه کار باید بکنید؟ بنشینید و اطلاعات استخراج شده را آنالیز و تفسیر کنید. شاید برخی از اطلاعات موثق نباشند، شاید حافظه یکی از اقوام و آشنایان زیاد خوب کار نمی‌کند و به همین واسطه چندان به توضیحاتش نمی‌توان تکیه کرد یا هزار تا شاید دیگر. خودتان چرتکه بیندازید که کدام یک از مواردی که جمع‌آوری کرده‌اید سندیت دارد و معتبر است. وقتی خوب آنالیز کرده و غربال کردید شروع به ترسیم شجره‌نامه کنید. البته برای رسم‌کردن شجره‌نامه شیوه خاصی وجود ندارد. با word کار کرده‌اید؟ می‌توانید از همان امکانات فهرست‌نویسی یا نمودارهای جورواجور آن استفاده کنید. یا خودتان نمودار درختی بکشید و مثلا نام خانوادگی‌تان را روی تنه درخت بنویسید و بعد شروع کنید؛ هر شاخه را اگر نیاز شد به چند دسته تقسیم کنید. همین‌جوری پیش بروید تا درخت شجره‌نامه‌تان تکمیل شود.

شجره‌نامه‌های آنلاین و آفلاین

رایانه؟ ایده خوبی است، می‌توانید از رایانه استفاده کنید. نرم‌افزارهای زیادی هستند که می‌توانید آنها را دانلود کرده و شجره‌نامه‌تان را با کمک‌شان رسم کنید. حتی برخی از سایت‌ها، این کار را آنلاین برایتان انجام می‌دهند؛ کافی است وارد شوید و اطلاعات‌تان را بدهید و عکس آپلود کنید و تاریخ و... را مشخص کنید تا برایتان، شجره‌نامه‌ای رسم کند. نرم‌افزارهای سلسله‌شناسی و شجره‌نامه‌نویسی مختلفی هم در اینترنت هست که می‌توانید با همین عنوان‌ها و فارسی جست‌وجو کنید؛ همین. Family tree builder ازجمله گزینه‌های خوب است.

چرا شجره‌نامه‌ها مهم بوده‌اند؟

شجره‌نامه‌نویسی هست، نسب‌شناسی هست، سلسله‌شناسی هست، تبارشناسی هست، تاریخچه خانوادگی هست و کلی چیز‌های دیگر. به اسم‌های مختلف شناسانده می‌شود. همه آنها هم به مسئله تاریخچه خانوادگی اشخاص در شکل‌ها و مدل‌های مختلف می‌پردازند.

نسب‌شناسی، در تاریخ اسلام نقش بسیار مهمی داشته است. در مورد حدیث‌ها و راویان‌شان، معمولا کار نسب‌شناسی انجام می‌شده تا ببینند که اساسا از خانواده‌های درستی بوده‌اند و خانواده‌شان معروف به دروغگویی و سوءاستفاده بوده‌اند یا خیر.

از مهم‌ترین کاربردهای نسب‌شناسی، مربوط به مشخص کردن صحت و سقم تبار امامزاده‌ها و سادات بوده و هست. اگر دقت کرده باشید معمولا سادات، شجره‌نامه‌هایی دارند که مشخص می‌کند طبق چه سیری، به کدام یک از ائمه اطهار علیهم‌السلام می‌رسند. در مورد امامزاده‌ها نیز چنین شجره‌نامه‌هایی وجود دارد.

در همین زمینه:

• پسر ایران پدربزرگ شده
• من می‌توانم بـه تــو اعتمـاد کنم؟
• تربیت در مکتب امام‌حسین(ع)
• من نمی‌فهمم تو چی می‌گی

• 
• 
• 
•